Menu

Lübeck, 'Ramp op de Oostzee'

Geschiedenis


Het monument 'Ramp op de Oostzee' in Lübeck (deelstaat Sleeswijk-Holstein) is opgericht ter nagedachtenis aan de meer dan 7.000 slachtoffers die zijn omgekomen toen Britse bommenwerpers op 3 mei 1945 de schepen waarop zij zaten onder vuur namen. De slachtoffers waren afkomstig uit meer dan twintig landen. Onder hen ook Nederlanders.

Op 13 december 1938 werd, zo'n achttien kilometer ten zuidoosten van Hamburg, het concentratiekamp Neuengamme geopend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbleven in het kamp ongeveer 106.000 mannen en vrouwen. Het hoofdkamp, dat 213.000 vierkante meter groot is, ving de meeste mensen op. Maar over het hele gebied lagen nog 96 zogenaamde buitenkampen die bestuurlijk gezien onder Neuengamme vielen.

De mensen in de kampen waren veelal joden, zigeuners, homoseksuelen en krijgsgevangenen. Ook werden prostitues en Jehova's getuigen naar het kamp gedeporteerd. Neuengamme bezat geen gaskamers of vergelijkbare methoden om mensen massaal van het leven te beroven. Desondanks stierven er 55.000 mensen door ontberingen, zoals epidemieën en gebrek aan voedsel.

Naar Neuengamme werden ruim 5.500 Nederlanders gedeporteerd, onder wie honderden vroeg in de oorlog gearresteerde communisten, anti-Duitse politiemensen en 661 mannen van de vergeldingsrazzia van Putten. Van deze Nederlanders overleefden 600 mensen het kamp.

Na een bevel van SS-Reichsführer Heinrich Himmler, werden van 20 tot 26 april 1945 meer dan 9.000 gevangenen naar Lübeck verplaatst. Hier werden zij op 3 mei 1945 in schepen geladen en achtergelaten in de baai van Lübeck:4.600 op de Cap Arcona, 2.800 op de Thielbek en 2.000 op de Athen. Op deze manier probeerden de nazi's het bewijs dat het concentratiekamp had bestaan te verdoezelen.

De drie schepen voeren weg van Lübeck, in de Oostzee. Hier werden ze drie maal aangevallen door Britse bommenwerpers: de eerste door het 184e Squadron vanuit Hustedt, het tweede door het 198 Squadron vanuit Plantlünne en de derde door het 263e Squadron vanuit Ahlhorn. De Thielbek, voorzien van witte vlaggen en zonder militaire taken, zonk in twintig minuten als gevolg van een Brits bombardement. De Cap Arcona zonk ook, waarbij 90% van de passagiers omkwam, veelal door verbranding.

Gevangenen die van de zinkende schepen wisten te ontsnappen werden doodgeschoten vanaf rondvarende schepen die SS'ers kwamen opvissen. Gevangenen die de oever wisten te bereiken werden door patrouilles van de SS doodgeschoten. In totaal zijn er ruim 7.000 gevangenen om het leven gekomen. Circa 350 mensen overleefden de ramp. De bekendste Nederlandse gevangene die bij de ramp om het leven is gekomen is de fractieleider van de CPN in de Tweede Kamer Louis de Visser.

Overigens had de Zweedse regering de Britse regering gewaarschuwd dat er gevangenen op schepen werden gebracht. Ook moeten Britse verkenningsvliegtuigen de massale transporten van gevangenen hebben gezien. De Britse regering houdt de archieven over het bombardement op de drie schepen tot 2045 gesloten. Dit kan als indicatie gezien worden dat er iets zeer ernstigs te verbergen valt.

Onthulling
De plaquette is onthuld op 3 mei 1990.

Info


Vorm en materiaal
Het monument 'Ramp op de Oostzee' in Lübeck (deelstaat Sleeswijk-Holstein) in Duitsland is een plaquette.

Tekst
De tekst op de gedenkplaat is in het Duits en luidt:

'IN DAS KONZENTRATIONSLAGER HAMBURG-NEUENGAMME VERSCHLEPPTEN GESTAPO UND SS-SICHERHEITSDIENST 1940-1945 106.000 MANNLICHE UND WEIBLICHE HAFTLINGE AUS UBER 20 LANDERN, 55.000 UBERLEBTEN DAS LAGER NICHT.

NACH EINEM BEFEHL DES REICHSFUHRERS SS, HEINRICH HIMMLER, SOLLTE "KEIN HAFTLING LEBENDIG IN DIE HANDE DES FEINDES FALLEN." VOM 20. BIS 26. APRIL 1945 SCHAFFTE DIE SS-LAGERFUHRUNG MEHR ALS 9000 HAFTLINGE NACH LUBECK. HIER BEI DEM GETREIBESILO WURDEN SIE AUF DIE SCHIFFE GEBRACHT:

4600 AUF DIE "CAP ARCONA"

2800 AUF DIE "THIELBEK"

2000 AUF DIE “ATHEN”

AM 3. MAI 1945 GRIFFEN BRITISCHE JAGDBOMBER DIE SCHIFFE IN DER NEUSTADTER BUCHT AN. DIE "THIELBEK" SANK SOFORT, DIE "CAP ARCONA" GERIET IN BRAND UND KENTERTE. UBER 7000 HAFTLINGE FANDEN DEN TOD.'

De Nederlandse vertaling van de tekst luidt:

'IN HET CONCENTRATIEKAMP HAMBURG-NEUENGAMME WERDEN DOOR DE GESTAPO EN DE SS-SICHERHEITSDIENST TUSSEN 1940-1945 106.000 MANNELIJKE EN VROUWELIJKE GEVANGENEN UIT MEER DAN 20 LANDEN OPGESLOTEN.

NA EEN BEVEL VAN SS-REICHSFUHRER, HEINRICH HIMMLER, MOCHTEN ER "GEEN GEVANENEN LEVEND IN HANDEN VAN DE VIJAND TERECHTKOMEN." VAN 20 TOT 26 APRIL 1945 VERPLAATSTE DE SS-KAMPLEIDING MEER DAN 9000 GEVANGENEN NAAR LUBECK. HIER BIJ DE GRAANSILO WERDEN ZIJ IN SCHEPEN GELADEN:

4600 OP DE "CAP ARCONA"

2800 OP DE "THIELBEK"

2000 OP DE "ATHEN"

OP 3 MEI 1945 WERDEN DE SCHEPEN DOOR BRITSE BOMMENWERPERS IN DE NEUSTADTER BOCHT AANGEVALLEN. DE "THIELBEK" ZONK METEEN, DE "CAP ARCONA" RAAKTE IN BRAND EN KENTERDE. MEER DAN 7000 GEVANGENEN KWAMEN OM HET LEVEN.'

Overige info


Locatie
De plaquette hangt op de muur van de graansilo aan de Vorwerker Hafen in Lübeck (deelstaat Sleeswijk-Holstein).

Bronnen

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief