Menu

Amsterdam, 'Monument voor het Kunstenaarsverzet'

Artiest: Carel Kneulman
Amsterdam, 'Monument voor het Kunstenaarsverzet'

Geschiedenis


Het 'Monument voor het Kunstenaarsverzet' in Amsterdam is opgericht ter nagedachtenis aan verzetsman Gerrit-Jan van der Veen die op 10 juni 1944 in de duinen bij Overveen door de bezetter is gefusilleerd.Gerrit-Jan van der Veen werd geboren op 26 november 1902 in Amsterdam. Hij was beeldhouwer en oprichter van het blad De Vrije Kunstenaar en van de Persoonsbewijzen Centrale.In de Tweede Wereldoorlog weigerde Van der Veen lid te worden van de Nederlandse Kultuurkamer. Dit was een door de Duitse bezetter ingesteld instituut, waar iedereen die het vak van kunstenaar, schrijver, muzikant of podiumartiest wilde uitoefenen, zich bij diende aan te melden. Hij werd zelfs leider van een actiegroep tegen deze kamer.Zijn atelier stond aan de Zomerdijkstraat, waar hij met vrienden van zijn verzetsgroep plannen smeedde tegen de bezetter. Al snel werd Van der Veen gearresteerd. Na zijn vrijlating dook hij onder en zwierf hij door Amsterdam van het ene onderduikadres naar het andere. Hij was zeer actief in het verzet. Zijn verzetsgroep overviel onder meer de Landsdrukkerij in Den Haag.Op 27 maart 1943 is onder zijn leiding een gewapende overval gepleegd op het Amsterdamse bevolkingsregister in de vroegere concertzaal van Artis. Tijdens deze verzetsdaad raakte door een ontploffing een deel van de kantoren in brand. Het water waarmee de brandweer het vuur bluste, heeft een groot deel van de namen in de kaartenbakken onleesbaar gemaakt. Twaalf leden van de verzetsgroep die aan deze actie hadden deelgenomen, werden door de bezetter opgepakt en op 1 juli 1943 gedood.Gerrit van der Veen wist te ontkomen en zette zijn illegale werk voort vanuit onderduikadressen. Bij een overval op het Huis van Bewaring aan de Weteringschans werd Van der Veen tijdens een vuurgevecht met Duitse soldaten door een kogel in zijn rug getroffen. Vrienden wisten hem te verbergen, maar de jacht op zijn groep ging door. Uiteindelijk heeft de bezetter zijn schuilplek ontdekt. Hij werd gearresteerd en is op 10 juni 1944 samen met drie van zijn vrienden in de duinen bij Overveen gefusilleerd. Hij ligt begraven op de Eerebegraafplaats in Bloemendaal.In 2003 heeft Gerrit Jan van der Veen postuum de Yad Vashem onderscheiding ontvangen voor zijn verdiensten als niet-Jood voor zijn Joodse medeburgers. De onderscheiding werd uitgereikt op het het Gerrit van der Veen College door de Israëlische ambassadeur. Kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen van de verzetsheld waren hierbij aanwezig.In Amsterdam is een straat naar Gerrit van der Veen vernoemd. Ook herinneren een monument aan de Zomerdijkstraat,het monument op het voormalig Huis van Bewaring aan het Max Euweplein en het monument aan de Gerrit van der Veenstraat aan hem.Onthulling Het monument is onthuld in 1973 door de weduwe van Gerrit-Jan van der Veen, mevrouw L.A. van der Veen-Chijs.

Info


Vorm en materiaal Het 'Monument voor het Kunstenaarsverzet' in Amsterdam is een abstract beeld van een gebalde vuist. Het in brons uitgevoerde beeld is geplaatst op een voetstuk van zwarte natuursteen.Tekst De tekst op het monument luidt:'WAT DOE JIJ, NU JE LAND WORDT GETRAPT EN GEKNECHT... GERRIT VAN DER VEEN'.Symboliek De gebalde vuist is een symbool van het verzet: de hand die vecht en terugslaat. Beeldhouwer en verzetsman Gerrit van der Veen heeft deze gedachte als volgt verwoord: 'Wat doe jij, nu je land wordt getrapt en geknecht, nu het bloedt uit ontelbare wonden (...) Grijpt hem aan waar je kunt, hij die grijpt waar hij kan. Tot de laatste van 't tuig is verdreven.'

Overige info


Locatie Het monument is geplaatst in het Westermanplantsoen, gelegen aan de Plantage Westermanlaan te Amsterdam. Bronnen
  • Plantage-Weesperbuurtvereniging;
  • Krantenartikel in Het Parool van 4 mei 1983;
  • Wikipedia;
  • Om nooit te vergeten - Amsterdamse monumenten en gedenktekens ter herinnering aan de Tweede Wereldoorlog van Mies Bouhuys en Boris Klatser. (Bussum, Produktie Uitgeverij Thoth, 1995). ISBN 90 6868 124 9;
  • Sta een ogenblik stil... Monumentenboek 1940/1945 van Wim Ramaker en Ben van Bohemen. (Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 0185 3;
  • Vertel de verhalen van Frans Heddema en Margit Willems, uitgegeven door Stadsdeel Amsterdam-Centrum (2005). ISBN 90-9019166-6.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief