Menu

Arnhem, gedenkzuil bij het St. Elisabeths Gasthuis

Arnhem, gedenkzuil bij het St. Elisabeths Gasthuis

Geschiedenis


De gedenkzuil bij het St. Elisabeths Gasthuis herinnert de inwoners van Arnhem aan de vergeefse poging van de Britse luchtlandingstroepen om via Arnhem een doorgang te forceren door de verdedigingslinies van de bezetter. Het St. Elisabeths Gasthuis stond midden in het strijdgebied. Op 17 september 1944 nam een Brits medisch team er zijn intrek en deed het tevens dienst als militair ziekenhuis. Op 20 september was het weer in Duitse handen. De burgerpatiënten waren toen inmiddels allemaal geëvacueerd.

De Slag om Arnhem maakte deel uit van operatie 'Market Garden'. Operatie 'Market Garden' was een groot offensief van 17 tot 26 september 1944, waarmee de geallieerden vanuit België een bruggenhoofd over de grote rivieren in Nederland wilden veroveren. Luchtlandingstroepen moesten in een bliksemsnelle aanval bruggen in Noord-Brabant en Gelderland veiligstellen. Er werden drie complete divisies gedropt: de 101ste US Airborne Divisie bij Son (ten noorden van Eindhoven) en Veghel, de 82ste US Airborne Divisie bij Grave en Groesbeek (ten oosten van Nijmegen) en de 1ste Britse Airborne Divisie ten westen van Oosterbeek. Later volgde ook nog de landing van de Poolse 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade bij Driel. Vanuit België moest het Britse 30e Corps via de veroverde bruggen oprukken naar het IJsselmeer.

Bij de Amerikaanse luchtlandingstroepen verliep alles vrij goed. De bruggen over de Maas en het Maas-Waalkanaal bij Heumen vielen in hun handen en na harde strijd ook de Waalbrug bij Nijmegen. Ook rondom Eindhoven vielen de bruggen grotendeels in handen van de Amerikaanse para’s.

Maar de Rijnbrug bij Arnhem bleek een brug te ver. Onder leiding van luitenant-kolonel John D. Frost slaagde het 2de bataljon van de 1ste Parachutisten Brigade van de 1ste Airborne Divisie erin om de noordelijke oprit van de oude Rijnbrug te bezetten en deze oprit tijdens de daaropvolgende strijd dagenlang onder controle te houden. De Engelse para's bij de Rijnbrug en rondom Oosterbeek werden echter verrast door Duitse pantsertroepen en moesten zich met zware verliezen overgeven. De landing van de Poolse 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade bij Driel was te laat om nog van enige hulp te kunnen zijn aan de belegerde Engelse luchtlandingstroepen. Ook de opmars van het 30e corps liep ernstige vertraging op door onder andere aanvallen van in de haast samengestelde Duitse eenheden.

Nadat de Slag om Arnhem werd verloren, is de aanval gestokt. Wel was dankzij de samenwerking van Amerikaanse en Engelse soldaten een deel van Noord-Brabant en Gelderland in geallieerde handen terechtgekomen. Vanuit deze strook vrij gebied van Eindhoven naar Arnhem ('de Corridor' genoemd) werd in de maanden daarna de rest van Brabant bevrijd. Tijdens operatie 'Market Garden' zijn boven Nederland 35.000 parachutisten gedropt, waarvan circa 11.000 bij Arnhem zijn geland. Slechts 2400 man is het gelukt om na gevechten in Oosterbeek en Arnhem de Rijn terug over te steken naar de Betuwe. De overige soldaten raakten gewond, werden gedood of zijn krijgsgevangen gemaakt. In totaal zijn meer dan 17.000 militairen van de luchtlandings- en grondtroepen gesneuveld, gewond geraakt of vermist. Dit verliescijfer was hoger dan tijdens de invasie in Normandië (D-Day).

Ook commandant Frost raakte gewond. Op 17 september 1978 is de oude Rijnbrug naar John D. Frost vernoemd.

Info


Vorm en materiaal
De gedenkzuil bij het St. Elisabeths Gasthuis in Arnhem is uitgevoerd in natuursteen. In de zuil is een plaquette ingemetseld. Boven de gedenkplaat is in reliëf een Pegasus aangebracht. Het gedenkteken is 1 meter 82 hoog, 25 centimeter breed en 20 centimeter diep.

Symboliek
De Grieks-mythologische Pegasus (een gevleugeld paard) is het embleem van de Airborne-divisie.

Overige info


Locatie
Het monument is geplaatst voor het voormalig ziekenhuis St. Elisabeths Gasthuis, gekegen aan de Utrechtseweg in Arnhem.

Bron
Brochure Freedom Trail - Route langs markante Arnhemse locaties uit '40-'45, uitgegeven door de gemeente Arnhem en het Gelders archief, met medewerking van de Gelderland Bibliotheek (2e druk, april 2006).

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief